Theophanu houdt St. Nicolaaskapel in de gaten

In de komende drie jaar zullen in Nijmegen vijftien ‘Waalpaintings’ verschijnen: street art die de geschiedenis van de stad zichtbaar moet gaan maken. Van Byzantijnse prinses tot krakersrellen, van Bataafse opstand tot Lodewijk Napoleon.

Eén van de eerste bijdragen in dit door de Faculteit der Letteren van de Radboud Universiteit opgezette project is een schildering van Theophanu tegen de zijgevel van het Holland Casino. Een reuzenafbeelding die zeker tot de verbeelding spreekt en die goed zichtbaar is vanaf het plateau voor de St. Nicolaaskapel.

De schildering is ontworpen door Maaike van den Heuvel en Gerco Hiddink van de Nijmeegse Studio Hartebeest,

Over Theophanu

De Sint Nicolaaskapel is naar alle waarschijnlijkheid gebouwd door Keizer Otto III ter ere van Theophanu, zijn moeder, een Byzantijnse met Keizer Otto II getrouwde prinses, die in 991 op het Valkhof stierf.

Vanuit een poging om de slechte relatie tussen het West- en Oost-Romeinse Rijk te verbeteren wilde Otto I zijn zoon Otto II laten trouwen met een Byzantijnse prinses. Eigenlijk had hij daarvoor een dochter van de Byzantijnse keizer op het oog, maar het was de toen 12-jarige nicht van de keizer die op 14 april 972 in Rome met Otto II trouwde.

Theophanu bleek in haar korte leven (ze werd 31) een krachtige vrouw die, uniek voor die tijd, tijdens de lange periode tussen de dood van haar man en de opvolging door haar zoon Otto III, het rijk bestuurde en haar eigen beslissingen nam. Ze was intelligent en hield van luxe.
 
Theophanu beviel van Otto III in de buurt van Groesbeek, in het Ketelwoud, toen ze onderweg was van Aken naar Nijmegen. Otto III was pas 3 toen zijn vader overleed en Theophanu nam tot hij zijn vader kon opvolgen zijn taken waar. Zoals gezegd: vol daadkracht en zelfvertrouwen. Een sterke vrouw van 23 jaar in een mannenwereld.

Theophanu verbleef graag op het Valkhof. Het is dan ook niet uit te sluiten dat menig staatkundig besluit hier in Nijmegen viel. Ze overleed hier ook op 15 juni 991. Het ligt op grond van allerlei overwegingen voor de hand dat haar zoon Otto III rond het jaar 1000 de St. Nicolaaskapel op het Valkhof ter ere van haar, zijn moeder, liet bouwen. De naam die al eeuwen aan de kapel wordt gegeven herinnert aan de heilige Nicolaas van Myra (een stad uit haar geboortestreek, het huidige Demre) die een van Theophanu's favoriete heiligen was.


Voor deze tekst ben ik onder andere te rade gegaan bij het artikel Waalpaintings: moderne vensters naar verborgen Nijmeegse tijden van de Faculteit der Letteren van de Radboud Universiteit
HvM